Thursday, April 28, 2005

ЈУНАЦИ НА НАШЕТО ВРЕМЕ

Никој не ги смета за јунаци, па дури ни за негативни, оние ликови што вршат криминални дејствија врз малолетници, дури и тогаш кога малолетникот е еден цел - народ.

Секогаш ме фасцинираат филмови во кои негативните ликови, лошите момчиња, се претставени како херои. Тогаш кога, преку нивните приказни, или, преку приказните за нив, тие стануваат лик за наша идентификација со нив. Херои со кои симпатизираме, дури и тогаш кога пред одјавната шпица на филмот, нивниот трагичин крај е логична последица на нивниот судир со нормите и законите на мнозинството, односно општествената заедница. Таа фасцинација, барем кај мене, секогаш е придружена со грижата на совест пред моралната дилема и непријатното чувство кое произлегува од прашањето - смее ли на гледачот да му биде симпатичен еден престапник, криминалец, отпадник од општеството...?
Последен пат бев исправен пред една таква дилема за време на филмот “Касапчето” на Нил Џордан, снимен според книгата на Патрик Мекбејт, прикажан на “Телма” телевизија. “Телма” има убедливо најдобра филмска програма, иако во последно време и на таа фреквенција с# почести се репризите. Со најискрено љубопитство и, во исто време, двосмислена вознемиреност - предизвикана, веројатно, од брилијантната режија - ја следев приказната за Френсис Бејли. Тоа прекрасно и паметно момче, кое - заради несовршеноста на општествената зедница на поширок план, и на несовршеноста на семејството, образовниот систем и на религијата, на потесен план - својот детски свет ќе го оконча со свирепо убиство.
Додека ги пишувам овие редови, истото чувство на микс од симпатии и осудување, се повторува, за да дојдам до оправдувањето за постапките на Френсис кое, како стереотип, се објаснува со флоскулата - поединецот во конфликт со општеството. “Светот оди во една насока, а ние во друга” - ќе порачаат авторите на филмот. Навистина, во која насока одиме ние, а во која светот?
За да го доведам во врска феноменот на идентификација со негативните јунаци од филмовите со нашата стварност, се обидувам да си претставам слика за тоа, дали е можно поистоветување со актерите на оние криминалните дејствија што ни се случуваат толку интензивно деновиве - внатре во државата, вон оние воено криминални активности во комбинација однадвор и идвнатре. Таквите криминални дејствија - онака како што се прикажуваат на телевизијата, и според количеството и во според континуитетот - ми се чини дека се можни само на филм од некоја холивудска продукција. Се обидувам да замислам министер за одбрана како главен актер на некој филм од иднината, во кој тој, трагичниот јунак, е во драматични конфликти со силите од надвор, непознати и мистични сили, кои го ставаат во тешки искушенија од преку триста милиони денари. Или, пак, замислете ја газдарицата на една пропадната банка во филм во која таа е прикажана како народна “милослива сестра” и добротвор.
Нормално, такви ситуации не можете да замислите и тој филм, тука, нема да го гледаме.
Од едноставна причина: кај нас формулата “поединецот во конфликт со општеството”, што би требало да значи дека општеството не е во ред - не функционира. Во нашиот случај општеството е во конфликт со поединецот, што значи поединецот не е во ред и тој, таков, не може да биде јунак во филмот за нас. Никој не ги смета за јунаци, па дури ни за негативни, оние ликови што вршат криминални дејствија врз малолетници, дури и тогаш кога малолетникот е еден цел - народ.
А тоа дека сме навистина малолетен народ, се гледа секогаш кога “големите батки” во филмот, во улогите на јунаците “меѓународна заедница” или “големи сили”, ќе не фатат за уши за да ни одржат уште една лекција за “палавштините” со сериозни последици, предизвикани од нашиот национален продолжен пубертет.
Инаку, парадоксално, ама нашата малолетност може да има и една предност. Само со неа може да го оправдаме, или подобро, да го објасниме, нашиот однос кон домашните (не)филмски “јунаци”.
Но, и за тоа има лек. Полнолетен се станува со време и на избори.
А времето уште никој не успеал да го сопре.