Tuesday, May 31, 2005

СЕ ВИКАМ МАКЕДОНИЈА И САКАМ ДА ЗНАМ НЕШТО ЗА МЕНЕ

Јас мислам дека е само прашање на датумот кога ќе дојде денот политичарите да ги регистрираат своите телефони 050... за да можат да го наплатат интересирањето на јавноста и на новинарите за нивната јалова работа и преговори.

“Ало... Се викам Македонија. Родена сум на 8 септмеври 1991 година. Би сакала да знам за мене...” Субрина (или било која друга што завршува на ...ина): Добро. Нешто си ми нервозна во последно време. Нервозна си, нели? Така е. Ама не се секирај. Во месец август и септмеври, некаде околу 24 октомври ќе осетиш една енергија која ќе те сплоти. Има некои у твојата фамилија и во околината кои не ти мислат добро. Нешто и ти си им згрешила и затоа мора да се очистиш. Мора да има нешто у околина, некаква крива круша или некое друго дрво... Однеси зејтин у манстирот Свети Никола...”
Да. Ова е еден дел од нашето телевизиско секојдневие. Гатачи, секс и политика. Кога ќе завршат вестите што ги “голтаме” од 17,18 часот, па с# до полноќ, започнуваат, на сите канали, да се вртат телопи и спотови со 050... со пораките “дојди... те чекаат... леле колку ми е жешко...”
Македонија веќе не е catena mundi (папокот на светот) како што толку добронамерно и надежно ја нарекуваше професорот Ферид Мухиќ. Македонија денес (благодарение на сесрдните заложби на нејзините политичари-разградувачи) е црната дупка на светот во која сите позитивни вредносни категории се претворени во својата спротивност. Разумот и рационалната свест се заменети со најпростачка квази-мистика (кобајаги мистика) која се продава на исто толку простачки начин на сметка на поединечната несреќа на луѓето.
Паралелно со гатањето и јавното подводаџиство во континуиран директен пренос преку ТВ екраните ја следиме и активноста на оние што ни се прикажуваа за политичари од европски маштап и што самите ги избравме на избори (барем така се надеваме, иако и изборите се одвиваа под многу, многу сомнителни околности).
Jас мислам дека е само прашање на датумот кога ќе дојде денот политичарите да ги регистрираат своите телефони 050... за да можат да го наплатат интересирањето на јавноста и на новинарите за нивната јалова работа и преговори. Така новинарите нема на мораат со часови да чекаат пред Собранието или Владата за да добијат изјава што не кажува ништо. Ќе си седат во своите редакции, ќе завртат 050... и после неколку минути на холд ќе ја добијат изјавата од В.Б., Љ.Г., Б.Ц., Н.Г. или ...
На сите нив им одговора оваа ситуации. Сите овие: квази-политичари, квази-пророкувачи и макроа (само тие не се квази, тие се вистински макроа) најдобро функционираат во матно, врз несреќата на другите... на 050.

Thursday, May 19, 2005

ЏЕЛАЛ-ЕЛ-ДИН-МОХАМЕД ИЛИ АЛЕКСАНДАР ВЕЛИКИ, СЕЕДНО

Така ќе биде сe дотогаш, до кога на прашањето “што можам јас да направам?” ќе постапуваме како којотот, кого брзата птица итрица го наместила да падне со својата куќичка на пругата, и кога тој, додека низ прозорецот го гледа возот како со сета брзина и сила јури накај него, единственото што го прави е - да ја спушти ролетната.

Сонувам како на телевизиските вести гледам како колегите не земаат изјава од нашите политичари. Како гест, како израз на нивниот, а со тоа и на нашиот став во однос на неодговорните изјави и постапки. Замислете Бучко/Бранко/Ахмети... излегуваат од автомобилите, а новинарите си свиркаат, си гледаат во небото или во своите мобилни... Овие подзастануваат, поткашлуваат, божем ја тресат прашината од нивните палта и ништо. Игноранцијата како став за одговорноста на политичарите. Зашто ако обичниот човек е одговорен кон општеството само за оној дел од неговото постапување кон другите, таа одговорност за политичарите е мултиплицирана за толку колку што добил гласови на изборите. Тие гласови се гласови на поединци, на индивидуалци, личности, чија независност, со право, е апсолутна. Единката е неограничен господар (суверен) над самата себе си, над своето тело и душа и на своите постапки.
Но, можеби, за жал,треба да се каже дека мислиме дека ова може да се примени исклучиво врз човечките суштества што достигнале зрелост во нивните способности и постапки. Оние, пак, кои се сеуште во состојба некој друг да се грижи за нив, мораат да бидат заштитени и од нивните соспствени дејства. Така е и со заедниците на тие луѓе, општествени или државни. За оние што се малолетни, почетните тешкотии на патот на стихијниот прогрес се толку големи што налага на тоа да не се бираат средства за да се надвладеат. Тешкотиите. Во такви ситуации управувачот на тие заедници, “природниот родител”, стечајниот управник, олеснувачот на дијалогот или туторот, мора да има полномошно да се послужи со секое средство за да ја постигне целта која поинаку е, можеби, недостижна. “Деспотизмот е легитимна форма на владеење со дивјаците, доколку целта е нивно усовршување, а средствата се оправдани доколку се постигне таа цел”, вели еден од главните креатори на европската либерална политичка мисла Џон Стјуарт Мил. Во таа смисла тој додава дека “слободата како принцип не може да се примени во каква-годе состојба пред да дојде времето кога луѓето станале способни да напредуваат низ слободна и рамноправна дискусија. Дотогаш, пак, за нив не постои ништо освен покорување на некој Акбар или Велики”. Во нашиот случај тој може да биде или Џелал-ел-дин-Мохамед или Александар Велики, сеедно.
И така, се додека сме малолетни, ни се допаѓало нам тоа или не, нашите тутори ќе се раководат од овие нивни веќе одамна утврдени принципи, според кои се устроени и нивните општествени заедници. За такво устројство се определивме и ние, за нашата заедница, па затоа ќе играме според тие правила. Поинаку можеме само да се правиме и понатаму деца, или недоветни, но така само во континуитет ќе ја покажуваме нашата незрелост и малолетност.
Така ќе биде с# дотогаш, до кога на прашањето “што можам јас да направам?” ќе постапуваме како којотот, кого брзата птица итрица го наместила да падне со својата куќичка на пругата, и кога тој, додека низ прозорецот го гледа возот како со сета брзина и сила јури накај него, единственото што прави е - да ја спушти ролетната.

Monday, May 09, 2005

СПЕЦИЈАЛНАТА ВОЈНА И БАРТ СИМПСОН

Треба да се размислува за гледаноста и за престижот и така се третира и војната - како шоу-бизнис. Конкуренцијата е потелевизична од заедништвото бидејки е во врска со театралноста на победата, со желбата за доминација и со трагичниот патос на загубата
.
Во 1991, за време на воената акција на алијансата во Ирак, ирачката државна пропагандна радио-станица “Багдад Бети” емитуваше емисии на англиски јазик со кои им се советуваше на американските трупи “да си се вратат дома” затоа што “Барт Симсон спие со нивните жени додека тие се далеку од дома”. Според уводникот во уредничката страна на Њујорк Тајмс од наведениот период, “радиото на совеста” требало да ги натера војниците да почнат да размислуваат за дезертирање и враќање дома.
Во американските медиуми веднаш почна медиумската морална цензура околу пропагандата за активностите на Барт, менувајќи го со неговиот татко Хомер, затоа што “Барт имал само 8 години”.
Војната е потелевизична од мирот. Војната е преполна со моменти на висока пренапрегнатост, таа содржи акција, решителност, силни чувства и страв. Мирот е безличен и неодреден. Чувствата поврзани со мирот се морални, лични и внатрешни и тие чувства многу потешко се претставуваат телевизиски. Значи, со еден збор - насилството е потелевизично од ненасилството.
Но сепак, едноставно не ми се верува дека ТВ компаниите дозволуваат да бидат заведени од овие принципи. Но, ете: На телевизија површноста многу поедноставно се прикажува од длабочината. Настанот е многу поподатлив од процесите. За да се објаснат процесите во Република Македонија, како што се градење на мултиетничкото општество, релаксирањето на меѓуетничките односи во едно прилично сложено опкружување и така натака , новинарите и нивните гледачи треба да ги активираат процесите за размислување и расудување.
Но навистина, зошто да се размислува за тоа. Треба да се размислува за гледаноста и за престижот и така се третира и војната - како шоу-бизнис. Конкуренцијата е потелевизична од заедништвото бидејки е во врска со театралноста на победата, со желбата за доминација и со трагичниот патос на загубата. Зовриената страст има поголем ефект од разумниот пристап и смиреност. Зависта е подраматична од толерантноста. Ако има гнев - уште подобро.
Во таков случај нема време за објаснување на процеси. Ви треба настан, емоции, гнев, извлечени изјави од контекст за да се нагласи сето тоа. Луѓето се сведуваат на бројки.
Телевизиите не препознаваат дека со пристапот на “неподнослива леснотија” се ставаат во служба на пропагандата. Не препознаваат уште една битна работа - дека овој “потфат” нема лице.
Политичките движења, особено доколку имаат харизматични водачи, се многу телевизични. Ако тие движења немаат водачи телевизијата има можности и сака да ги измисли. Сетете се само на војната на Косово. Предолгото користење на архивските материјали, непосредно пред почетокот на војната, како епизода од нејзиниот пропаганден дел, во кои беа прикажувани креатури во маскирни униформи како шетаат или фингираат воени вежби во косовските шуми, стануваше се понепродуктивно. Мораше да се “измисли” лик за да ја персонифицира намерата на движењето. Некои од тие ликови денес се во Хаг. Но, тоа е веќе една друга приказна. Со други принципи. Не толку телевизични.

Wednesday, May 04, 2005

СЛЕДБЕНИЦИТЕ НА ХЕРОСТРАТ

Времето е такво: погодно да се множат, зашто денеска е многу полесно да рушиш, да понижуваш, да покажуваш со прст на другите, да ги судиш туѓите дела, отколку да создаваш свои и со личен придонес да учествуваш во креирањето на заедничкото добро. Светот околу нас денес е таков што од никого не се очекува резултат - се очекува успех! Како ќе го постигнеш тој успех - не е важно.

Се сеќавам многу јасно на едно дамнешно интервју на Горан Стефановски за МТВ кога тој на многу сликовит начин опиша еден гест што го прават жителите на скопско Дебар маало тогаш кога сакаат да омаловажат некој кој направил нешто успешно или постигнал нешто во животот. Пред таков човек, или во таква ситуација, Дебрамаалци го потискаат внатрешниот дел на образот со врвот на јазикот, и онака со стиснати усни, малку ја потспуштаат брадата го вперуваат погледот кон објектот на нивното омаловажување, ги спојуваат веѓите и - кажуваат с#. Пред еден таков гест паѓа во вода сe што сте направиле.
Ваквиот дебармаалски “а-бе-ај-шо-те-глеам” однос на дел од нашите новинари кај нас не е инцидент, туку систем. Тоа е систем во кој задолжително и за се важат правилата: “ништо не е така добро како што се прикажува” и “јас ќе ви кажам како се прави тоа”. Тој систем станува многу забавен тогаш кога таквите новинари своите дебармаалски манири си ги упатуваат еден на друг. Сетете се само на било која ТВ емисија, или полемика во некој весник, во која новинари се главните актери.
Овие феномени во нашето ТВ новинарство, и не само во новинарството туку и во политиката, ме потсетуваат и на еден старогрчки мит. Во античко време имаше еден тип по име Херострат. Тој човек сакаше да се прослави, но ништо посебно не умееше. За да ја исполни својата желба, да стане славен, тој го запалил храмот на Артемида. Со таа негова постапка се исполнила неговата горешта желба да стане славен и неговото име, после таа негова постапка, останало запаметено до ден-денес. Херострат стана синоним за оние што незнаат да направат ништо добро, а чезнеат по слава.
Такви мали Херострати, или негови следбеници, денеска има во огромни количини. Времето е такво: погодно да се множат, зашто денеска е многу полесно да рушиш, да понижуваш, да покажуваш со прст на другите, да ги судиш туѓите дела, отколку да создаваш свои и со личен придонес да учествуваш во креирањето на заедничкото добро. Светот околу нас денес е таков што од никого не се очекува резултат - се очекува успех! Како ќе го постигнеш тој успех - не е важно.
Таквите ситуации создадоа мангупи кои сфатија дека лесно можеш да бидеш паразит во средини со демократска толеранција.
Инаку светот виден низ весниците и преку телевизијата е навистина поинаков отколку што навистина е. Убавите пејсажи, куќи и градови, примерните луѓе за телевизијата - не се интересни. За телевизијата интересни станаа грдите места, разрушените или валканите градови и куќи и луѓето што прават конфликти. Се оди кон тоа гледачите да се подготват на екраните да видат полоши луѓе отколку што се тие самите.
Незнам за вас, но мене ми е преку глава од лоши вести. Имам потреба одвреме-навреме да видам, нешто позитивно, добро. Нешто што ќе ми даде пример и вера дека светот не е толку лош како што се прикажува на телевизијата.